Phe thiểu số có tri thức, không thể thắng nổi phe đại vô duyên kia!”. Ý nhà văn nói, tìm kiếm bốn từ “Mình hạc (hạt), xương (sương) mai” trên Google, thì số người hiểu, dùng sai câu thành ngữ này hiện gần gấp 5 lần so với số hiểu, dùng đúng nghĩa. Thậm chí trong lời bài hát “Đoá hoa Vô Thường” của Trịnh Công Sơn: “Tìm em tôi tìm, mình hạc xương mai”… cũng bị chép sai thành “mình hạt sương mai”.

Quả là oan cho hạt sương mai! Trong “Từ điển Tiếng Việt” của GS. Hoàng Phê chủ biên (nhiều lần tái bản) do Trung tâm Tự điển học và Nhà xuất bản Đà Nẵng ấn hành (1988) giảng: Mình hạc xương mai là ví thân hình mảnh mai, duyên dáng của người phụ nữ. Và xuyên suốt hầu hết các từ điển tiếng Việt từ cổ như “Đại Nam Quấc Âm Tự Vị” của học giả Huình Tịnh Paulus Của (1895 – 1896), giải nghĩa trong mục từ Mình: (n) thân thể, bản thân – thuộc về thân thể – Mình hạc xương mai: nhỏ xương ốm yếu, thanh cảnh, cốt cách lịch sự; đến “Từ điển Việt Nam” của Thanh Nghị (1958) và “Từ điển tiếng Việt” (1988)… đều chung một cách giải thích như trên.

Quảng Cáo

Trong bài viết trên một tờ báo tháng 9.2012, học giả An Chi viết về “mình hạc xương mai” như sau: “Đặc điểm của những thành ngữ này là câu nào cũng bao gồm hai danh ngữ chính phụ (từ đứng sau bổ nghĩa cho danh từ trung tâm đứng trước); hai danh ngữ này đẳng lập đối với nhau; các danh từ trung tâm đều là những danh từ chỉ bộ phận cơ thể của con người và toàn bộ thành ngữ có tác dụng miêu tả hình dạng của con người… Câu “mình hạc xương mai” cũng bao gồm hai danh ngữ là mình hạc và xương mai; trong mình hạc thì hạc bổ nghĩa cho mình là danh từ trung tâm, trong xương mai thì mai bổ nghĩa cho xương là danh từ trung tâm; cả mình lẫn xương đều chỉ bộ phận cơ thể con người; còn toàn bộ thành ngữ thì miêu tả hình dáng của những người mảnh khảnh, đặc biệt là phụ nữ… “Mình hạt sương mai” chỉ là một lối nói trẹo trọ, méo mó từ câu thành ngữ gốc là, “mình hạc xương mai” mà ra”.

Trong “Từ điển Từ và Ngữ” của GS. Nguyễn Lân còn có mục từ “Mình gầy xác ve” để chỉ người gầy gò. Thế nhưng văn chương thì người ta hay dùng thành ngữ “mình hạc xương mai”, nghe hay và thanh cảnh hơn. Từ thời trung đại, cành mai và chim hạc là hai vật thường được vẽ trên đồ gốm sứ hay tranh thuỷ mặc của người phương Bắc. Cả hai đều tượng trưng cho sức sống bền bỉ, hình ảnh thanh cao của người quân tử… Tương truyền trong một lần Nguyễn Du đi sứ sang Tàu. Ông thăm một xưởng gốm chuyên sản xuất đồ sứ gia dụng. Người chủ xưởng biết cụ là thi hào, nên đã mời cụ đề bút trên cái đĩa vẽ cảnh cây hoa mai và chim hạc. Cụ cầm viết ngay hai câu thơ lục bát bằng chữ Nôm lên chiếc đĩa nói trên: “Nghêu ngao vui thú yên hà/ mai là bạn cũ, hạc là người quen”. Về sau, người Tàu sản xuất hàng loạt đồ sứ gia dụng có cây hoa mai và con chim hạc với bút tích của cụ Nguyễn Du và bán sang nước ta. Hiện nay trong nhiều gia đình Việt Nam còn giữ được bộ đồ sứ gia dụng Mai Hạc cùng lời đề tặng này.

Quảng Cáo

“Từ điển Thanh Nghị” (1958) giảng nghĩa, Hạc là loài chim cao cẳng, mỏ nhọn, cổ dài, tượng trưng tuổi thọ: Sớm khuya tiếng hạc, tiếng đàn tiêu dao… Riêng Mai trong trường hợp này, thường có sự nhầm lẫn, do liên tưởng đến cây mai vàng miền Nam. Thực tế trong văn chương thời Trung đại, cây mai, hoa mai được đề cập đến là loài mơ. “Tự điển Hán Việt” của cụ Thiều Chửu (1942) , định nghĩa: mai – cây mơ, đầu xuân nở hoa, có hai màu trắng và đỏ. Thứ mai trắng nở hết hoa rồi mới nảy lá, có quả chua.

Trong sách thuốc của GS. Đỗ Tất Lợi cho biết: Cây mai có tên khoa học là Prunus mume S.et Z thuộc họ mơ, còn cây cây mai vàng (Miền Nam), tên khoa học là Ochna harmandii Lee, thuộc họ hoàng mai, có trong vòng 300 năm trở lại đây.

Quảng Cáo

Trong bài kệ “Cáo tật thị chúng” của Mãn Giác Thiền sư (1052 – 1096) hai câu cuối viết: “Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận/ Đình tiền tạc dạ nhất chi mai” (Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết/ đêm qua sân trước một cành mai – Ngô Tất Tố dịch), thì cành mai này chính là mai trong các điển tích, điển cố… Trung Hoa thuộc họ mơ. Trong văn thơ xưa, cây mai biểu thị cho sức sống, cho khát vọng, cho ý chí… vì thường nở hoa trong giá rét, băng tuyết – mai cốt cách, tuyết tinh thần.

WEBSITE UY TÍN ĐẶT CƯỢC WORLD QATAR 2022

Đồng âm, dị nghĩa như chữ cá là cá cược, chứ không phải con cá trong thành ngữ “Bắt cá hai tay”, mà “Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt” có dịp đề cập, câu thành ngữ nói trên không có gì quá phức tạp về mặt ngữ nghĩa, để hiểu và dùng sai đến mức như vậy. Chỉ là do nhiều người cẩu thả trong chính tả, mà làm ý nghĩa nó sai “đi một dặm”. Nếu không có sự cải sửa, lâu dần thành quen, kết quả sẽ làm biến dạng một thành ngữ hay trong kho tàng ngôn ngữ của dân tộc.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *